Veel winst te behalen met slimmer openen en sluiten van hommelkasten

Meer bestuivingszekerheid in belichte tomatenteelt

Het slimmer openen en sluiten van hommelkasten leidt tot meer bestuivingstijd en -zekerheid in de belichte tomatenteelt. Dat blijkt uit een proef die dit jaar is uitgevoerd bij tomatenbedrijf KesGro in Middenmeer. De onderzoeken in de kas hebben veel kennis en nieuwe inzichten opgeleverd over het gedrag van hommels en hommelvolken in de belichte tomatenteelt.

Hommelbestuiving in de belichte tomatenteelt kan in de wintermaanden soms moeizaam verlopen, vooral op dagen met minimaal daglicht. Door de korte tijd waarin hommels hun werk moeten doen is de bestuiving niet altijd optimaal. Bloemen sluiten meestal rond de middag.
In het najaar van 2013 bespraken Koppert Biological Systems en HortiMaX het idee om het Wireless Beehome-systeem (WBH), dat het openen en sluiten van de hommelkasten reguleert, aan te sturen vanuit de klimaatcomputer. Er werd een speciale hommelmodule ontwikkeld, die bij het openen en sluiten niet alleen rekening houdt met de tijd, maar ook met zonsop- en zonsondergang, gemeten lichtinstraling en de stand van de schermen. Die werkwijze creëert meer effectieve bestuivingstijd voor de hommels. Voor de teler betekent dit een hogere mate van bestuivingszekerheid.

Belichte teelt
Tot voor kort was het standaard advies om de hommelkasten tussen 10.00 en 15.00 (het relatief lichtste moment van de dag) automatisch te openen. Wanneer de schermen voor 15.00 worden gesloten, moeten de WBH-schuifjes bij voorkeur anderhalf uur voor het sluiten van de schermen dicht. Zo hebben hommels voldoende tijd om terug te keren naar hun nestkast.
Om alle bloemen in de kas voldoende te kunnen bestuiven, hebben de hommelvolken minimaal twee uur per dag en voldoende daglicht nodig. Het opengaan van de kasten om 10.00 uur is in veel belichte teelten dan absoluut noodzakelijk. De bloemen sluiten namelijk al rond 12.00 uur op dagen dat de lampen s’ nachts om 24.00 aan gaan. Elke minuut ‘extra’ bestuivingstijd komt dus ten goede aan de bestuiving.

Testregimes
In het onderzoek bij KesGro werden met behulp van de nieuwe module tien zogeheten testregimes met verschillende openingsvoorwaarden ingesteld in de klimaatcomputer van het bedrijf. De variaties zaten onder meer in de niveaus van lichtinstraling (in W/m2), de tijd van zonsopkomst en het al dan niet open zijn van de schermen. Er werd gekeken naar welke van de regimes de meeste totale, maar bovenal effectieve bestuivingstijd opleverde.
Sturen op lichtinstraling bleek zeer effectief. Vooral de test waarbij hommelkasten werden geopend wanneer een gedempte lichtinstraling van ten minste 30 W/m2 werd gemeten – en de kasten daarbij hoe dan ook om 10.00 geopend werden – leverde veel op. Er werd dan 9,8% extra effectieve bestuivingstijd behaald in zowel december als januari. Dat is flink wat wanneer je beseft dat hommels met het huidige WBH-regime slechts twee uur per dag de tijd hebben om de bloemen te bezoeken.

Terugvliegtijd hommels
Het onderzoek bevestigde het vermoeden dat de terugvliegtijd van hommels wordt beïnvloedt door de hoeveelheid licht in de kas. Op verschillende dagen werd geobserveerd hoe lang het duurde voordat alle hommels waren teruggekeerd naar de nestkast na het sluiten van de WBH's. Deze ‘terugvliegtijd’ is gekoppeld aan de gemiddelde lichtintensiteit tijdens de observatieperiode. Daaruit bleek dat hommels op lichte dagen minder lang nodig hebben om naar de nestkast terug te vliegen dan op donkere dagen. Dit heeft tot gevolg dat het sluiten van hommelkasten op donkere dagen minimaal twee uur voor het sluiten van de schermen moet gebeuren, anders verlies je al gauw 10% hommels per dag.
De onderzoeken in de kas hebben veel kennis en nieuwe inzichten opgeleverd over het gedrag van hommels en hommelvolken in de belichte tomatenteelt. Aan de hand van grafieken en tabellen kan een teler precies zien wanneer en hoe lang de hommelkasten open stonden. Het onderzoek wordt komend belichtingsseizoen voortgezet.

Upcoming events

BEURZEN

2018

SIVAL 
16-18 januari
Angers, France

IPM Essen
23-26 januari
Essen, Germany

Fruit Logistica
7-9 februari
Berlin, Germany

HortiContact
20-22 februari
Gorinchem, The Netherlands

GreenTech
12-14 juni
Amsterdam RAI, The Netherlands