Koppeling instraling en schermregeling met hommelkasten

‘Innovatief programma helpt hommels bij bestuiving in belichte teelt’

In de belichte tomatenteelt vraagt een goede zetting extra aandacht, omdat hommels onder moeilijke omstandigheden hun werk moeten doen. Openen en sluiten van hommelkasten gebeurt nu op tijd, terwijl een koppeling met instraling en schermen een meer voor de hand liggende keuze is. Een nieuw stukje software op de klimaatcomputer kan daarbij helpen. Zoals bij veel succesvolle innovaties ligt de kracht daarvan in de ogenschijnlijke eenvoud en de logica.

Bij Kesgro in Middenmeer is de nieuwe belichte teelt alweer gestart. De medewerkers zijn volop aan het indraaien, terwijl de hommels hun bestuivingswerk doen. De zon schijnt en de hommels vliegen af en aan. In deze tijd van het jaar verloopt de zetting prima.
Anders is het als de dagen korter worden, de lampen aan gaan en het scherm dicht gaat. Dan raken de hommels in de war. Zij oriënteren zich op het ultraviolette licht, terwijl in een belichte kas rood licht overheerst. Het is bekend; in de belichte teelt kan het behoorlijk mis gaan met de hommels.

Regeling op scherm
Joost Veenman van HortiMaX, die van huis uit al een zwak heeft voor de vliegende werksters, vroeg zich af of het niet logisch zou zijn om het open en sluiten van hommelkasten te koppelen aan instraling en schermen, in tegenstelling tot de dagelijkse praktijk waarbij bijna iedereen met een tijdklok werkt. Zijn bedrijf ontwikkelde daarom een regeling voor de klimaatcomputer, die inmiddels leverbaar is voor de CX500 en de MultiMa.
Remco Huvermann van Koppert Biological Systems gaat deze winter bij Kesgro tellingen doen en de zetting beoordelen. Hij vindt dit bijzonder interessant, omdat er nog steeds veel te leren valt over hommels en bestuiving.

Tijdsinstelling
Op het 37 ha grote tomatenbedrijf staan in totaal 400 hommelkasten. Paul Grootscholten vertelt: “Toen de belichte teelt in opkomst was hadden wij een proefkas, waarbij we al snel tegen het probleem aanliepen dat de hommels dood gingen.” Inmiddels, dertien jaar later, is al veel meer bekend over de oorzaak.
Hij stuurt nu het openen en sluiten van de kasten aan via een tijdsinstelling, waarbij een veilige marge is ingebouwd. Ideaal is dat niet. Er zijn nog altijd winterse dagen waarop de hommels beter binnen kunnen blijven en waarop hij de kasten dicht houdt. De hommels kunnen daar tegen, mits het niet te lang duurt. “Minstens één keer per jaar is er zo’n dag dat het scherm niet open gaat. “We hebben al menig Kerstmis gehad dat de zetting niet naar wens verliep. Vooral het schermen is onze grote zorg”, legt hij uit.

Twee uur nodig
In de praktijk is het advies om hommels in november tussen 10.00 uur en 15.00 uur te laten vliegen. Liefst twee uur na zonsopkomst tot twee uur voor zonsondergang en uitsluitend wanneer de schermen geopend zijn. Uit ervaring weet Grootscholten dat de uitvliegopening van de kasten anderhalf uur eerder moet sluiten dan het scherm, zodat de hommels op tijd binnen kunnen zijn voordat hun natuurlijke GPS, de zon, weg is. “Het juiste moment van sluiten van de kasten ten opzichte van het scherm is cruciaal, zodat ze nog binnen kunnen komen”, aldus de teler.
Huvermann: “De hommels hebben ongeveer twee uur per dag nodig om alle nieuwe bloemen te bestuiven.” Aangezien een bloem twaalf uur per dag gedurende twee tot drie dagen bloeit, zijn er meerdere momenten dat een hommel een bloem kan bestuiven. De extra complicatie bij de belichtte tomatenteelt is het veel kortere aantal effectieve bestuivingsuren vergeleken met een onbelichte teelt. De belichting begint in de nacht en de bloemen sluiten al rond het middaguur. Als de schermen dan ook nog eens dicht gaan vanwege extreme kou of sneeuw kunnen de hommels in sommige gevallen minder dan de noodzakelijke twee uur hun bestuivingswerk doen.

Openen afstemmen op instraling
De nieuwe regelsoftware op de klimaatcomputer van HortiMaX koppelt de luikjes (Wirelessbee home) van de kasten met de instraling en met het openen en sluiten van het scherm. Het is softwarematig vrij eenvoudig maar uniek om dit op elkaar af te stemmen, zodat een teler zijn eigen voorkeuren kan instellen.
De tomatenteler heeft in Middenmeer te maken met strenge regels rond lichtuitstoot, dus in zijn geval gaat het naast energiebesparing ook om een licht remmende folie. Het meest lastige aan de regeling is de situatie dat het scherm eerder dicht loopt dan verwacht. Het programma legt precies vast wanneer en hoelang de hommelkasten geopend en gesloten zijn. Dit levert weer nieuwe inzichten op voor de teler en zijn bestuivingsspecialist. “Dat is ook de reden om deze winter het verloop van de zetting goed te monitoren”, vindt Veenman.

Hommelteller
“We willen vastleggen hoe lang de kasten open zijn en nagaan wanneer er bestuivingsproblemen zouden kunnen optreden door verkeerd sluiten of doordat vliegtijden niet goed aansluiten op de tijd dat de bloemen geopend zijn.” “Op de sluitunit zetten we een zogenaamde hommelteller om vast te leggen wat er precies gebeurt”, vult Huvermann hem aan.
Veenman: “Er zijn natuurlijk meerdere opties mogelijk om de zetting te verbeteren, want je kunt natuurlijk ook extra hommels inzetten als de zetting niet optimaal verloopt.” Kortom: de tellingen van deze winter kunnen behalve het voorkomen van een verminderde zetting ook opleveren dat deze verder verbetert. “De eerste winst is natuurlijk het voorkomen van een miszetting”, meent Veenman. “Daarnaast kunnen we met dit programma de teler ontzorgen.”

Gepubliceerd in Onder Glas, oktober 2013

 

Upcoming events

BEURZEN

2018

SIVAL 
16-18 januari
Angers, France

IPM Essen
23-26 januari
Essen, Germany

Fruit Logistica
7-9 februari
Berlin, Germany

HortiContact
20-22 februari
Gorinchem, The Netherlands

GreenTech
12-14 juni
Amsterdam RAI, The Netherlands